-ai.svg){kind=logo}
दुःखातून उभी राहिली, मातीतून यश घडवलं.
एकेकाळी शेतीची प्रत्यक्ष जबाबदारी न सांभाळलेल्या सारिका वरुण गायकवाड यांच्या खांद्यावर २०१९ नंतर अचानक ७० एकर शेतीची जबाबदारी आली. आज त्याच शेतीत द्राक्ष आणि डाळिंबाचं नियोजन करत त्या जवळपास ७५ कामगारांचं व्यवस्थापन करतात आणि मागील वर्षी त्यांच्या शेतीतून एक कोटी रुपयांपेक्षा अधिक उत्पन्न मिळालं. पतीच्या निधनानंतर ‘मला शेती येत नाही’ इथे न थांबता ‘मला शिकायचं आहे’ हा विचार स्वीकारणार्‍या सारिका ताईंची ही कथा.
सारिका यांनी एम.ए. अर्थशास्त्राचं शिक्षण घेतलं आहे. २०१० साली त्यांचा विवाह गायकवाड कुटुंबात झाला. कुटुंबाची आर्थिक परिस्थिती चांगली होती आणि शेतीची संपूर्ण जबाबदारी घरातील पुरुष सदस्य सांभाळत होते. त्यामुळे सारिकाताईंना शेतीच्या कामात प्रत्यक्ष लक्ष घालण्याची गरज पडली नाही. घर, कुटुंब आणि मुलाची जबाबदारी सांभाळत त्यांचं आयुष्य सुरळीत सुरू होतं.
मात्र २०१९ मध्ये पतींच्या अपघाती निधनाने त्यांच्या आयुष्याला अचानक वेगळं वळण मिळालं. या धक्क्यातून सावरण्यासाठी काही काळ गेला. त्यानंतर त्यांनी एक महत्त्वाचा निर्णय घेतला—पतींनी आयुष्यभर मेहनत करून उभी केलेली शेती अशीच सोडायची नाही. त्यांच्या जाण्यानंतर शेतीची जबाबदारी स्वीकारून ती पुढे चालवायची, असं त्यांनी ठरवलं.
त्यांच्यासमोरचं आव्हान मोठं होतं. तब्बल ७० एकर शेती, त्यात द्राक्ष आणि डाळिंबासारखी सतत देखरेख आणि नियोजनाची गरज असलेली पिकं, जवळपास ७५ कामगारांचं व्यवस्थापन आणि रोजचे शेतीविषयक निर्णय—या सगळ्या गोष्टी एकाच वेळी सांभाळायच्या होत्या. त्यात सर्वात मोठी अडचण म्हणजे त्यांना शेतीचा पूर्वानुभव नव्हता.
पण सारिकाताईंनी ‘मला शेतीकाम जमणार नाही’ या विचारावर थांबण्याऐवजी ‘मला शिकायचं आहे’ हा मार्ग निवडला. त्या नियमित शेतात जाऊ लागल्या. कामगारांशी संवाद साधू लागल्या. कोणतं काम कधी करायचं, त्यासाठी किती मनुष्यबळ लागेल, बागेची कोणत्या टप्प्यावर कोणती काळजी घ्यायची, याचा प्रत्यक्ष अनुभव घेत त्या शिकत गेल्या.
नवीन गोष्ट समोर आली की ती शिकून घेण्याची त्यांची तयारी त्यांच्या कामातूनही दिसली. गाडी चालवण्याची गरज भासली तेव्हा त्यांनी अवघ्या दोन तासांत कार चालवायला शिकून घेतली. हा प्रसंग छोटा असला तरी परिस्थितीनुसार स्वतःला बदलून घेण्याची त्यांची वृत्ती त्यातून स्पष्ट होते.
हळूहळू शेतीतील रोजच्या कामांपासून मनुष्यबळ व्यवस्थापनापर्यंत प्रत्येक जबाबदारी त्यांनी स्वतःच्या हातात घेतली. ७५ कामगारांच्या कामाचं नियोजन, रोजच्या कामाचा आढावा, बागेची निगा, उत्पादनाची प्रक्रिया आणि पुढील कामांचं नियोजन या सगळ्या गोष्टी त्या स्वतः पाहू लागल्या. या प्रक्रियेत त्यांनी केवळ शेती करणं शिकून घेतलं नाही, तर शेतीकडे व्यवसाय म्हणून पाहायला सुरुवात केली.
त्यांच्या मेहनतीला आणि नियोजनाला परिणामही मिळाला. मागील वर्षी त्यांच्या शेतीतून एक कोटी रुपयांपेक्षा अधिक उत्पन्न मिळालं. पतीच्या जाण्यानंतर स्वीकारलेली ७० एकरांची जबाबदारी आज त्यांच्या कर्तृत्वाची ओळख बनली आहे.
मात्र शेतीची जबाबदारी सांभाळल्यानंतरही सारिकाताई तिथेच थांबल्या नाहीत. शेतीच्या अनुभवातून त्यांनी ‘V-Prom’ या नावाने कंपोस्ट खताचा व्यवसाय सुरू केला. पतीने उभं केलेलं शेतीचं विश्व सांभाळतानाच त्यांनी स्वतःच्या कर्तृत्वातून त्याला व्यवसायाची आणखी एक दिशा दिली.
आज त्यांचा मुलगा दहावीत शिकत आहे. पुढे त्यानेही शेतीत यावं आणि कुटुंबाचा हा व्यवसाय पुढे न्यावा, अशी सारिकाताईंची इच्छा आहे.
मात्र त्यांच्या मनात अजून एक ध्येय आहे. पतींच्या काळात कुटुंबाकडे द्राक्षांचं पॅकहाऊस होतं. सध्या ते बंद आहे. ते पुन्हा सुरू करून पतींची राहिलेली इच्छा पूर्ण करायची, हा सारिकाताईंचा निर्धार आहे.
सारिकाताईंच्या प्रवासात सर्वात मोठा बदल शेतीत झाला असला, तरी त्याची सुरुवात त्यांच्या विचारात झाली. ज्या कामाची पूर्वी त्यांना गरज पडली नव्हती, त्याच कामाची जबाबदारी अचानक त्यांच्या खांद्यावर आली. त्यांनी त्या जबाबदारीकडे ओझं म्हणून न पाहता शिकण्याची संधी म्हणून स्वीकारलं.
आज ७० एकर शेती, जवळपास ७५ कामगारांचं व्यवस्थापन आणि एक कोटी रुपयांपेक्षा अधिक उत्पन्न ही त्यांच्या प्रवासाची परिणामकारक बाजू आहे. पण त्यामागची खरी गोष्ट म्हणजे परिस्थिती बदलली तेव्हा त्यांनी स्वतःला बदलण्याची तयारी दाखवली. पतीच्या जाण्यानंतर थांबण्याऐवजी त्यांनी शेती शिकली, निर्णय घेतले आणि हळूहळू संपूर्ण शेतीची सर्व जबाबदारी स्वतःच्या हातात घेतली.
व्हिडिओ पहा: शेतीतल्या नवदुर्गा — सारिका गायकवाड
.svg)
